Apteka to dziś coś więcej niż miejsce, w którym odbieramy leki z recepty. W tym odcinku Monika Rachtan rozmawia z farmaceutką Martyną Szaniawską – kierowniczką apteki, wielokrotnie nagradzaną przez pacjentów – o tym, w czym farmaceuta może nam pomóc, jak rozsądnie wybierać zamienniki leków i dlaczego warto pokazać farmaceucie wszystkie leki, które bierzemy.
Rozmowa została nagrana w 2023 roku. Niektóre usługi, o których mowa, były wtedy w fazie pilotażu – zapytaj w swojej aptece, co jest dostępne dziś.
Farmaceuta to nie tylko „sprzedawca”
Półki z kosmetykami i promocjami sprawiają, że apteka bywa mylona ze sklepem. Gościni wyjaśnia, że część drogeryjna to co innego niż sama apteka, a apteka musi też zarabiać – marża na lekach refundowanych to ok. 5%. Mimo to dobra obsługa nigdy nie kończy się na pytaniu „kartą czy gotówką”. Farmaceuta dopytuje: dla kogo jest lek, czy znane jest dawkowanie, czy można go łączyć z innymi lekami, czy trzeba unikać słońca.
Masz wstydliwy problem? W wielu aptekach jest osobny pokój, w którym można spokojnie porozmawiać z farmaceutą – bez kolejki za plecami. Gościni nazywa go żartobliwie „pokojem zwierzeń”.
Co farmaceuta może zrobić dla pacjenta?
Ustawa o zawodzie farmaceuty dała farmaceutom nowe uprawnienia. W rozmowie padają m.in.:
- szczepienia w aptece – np. przeciw grypie i COVID-19, nawet podczas jednej wizyty, często bez wcześniejszej wizyty u lekarza,
- przegląd lekowy – dla osób, które biorą dużo leków i suplementów (o nim więcej niżej),
- badania przesiewowe – pomiar ciśnienia, a w programie pilotażowym także cukru, cholesterolu całkowitego i kwasu moczowego z kropli krwi z palca. Jeśli wynik jest niepokojący, farmaceuta kieruje do lekarza rodzinnego,
- konsultacja „nowy lek” – gdy dostajesz lek pierwszy raz (np. inhalator na astmę), farmaceuta pokaże, jak go prawidłowo stosować. Źle używany inhalator po prostu nie działa,
- recepta farmaceutyczna – w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia.
Przy okazji szczepień farmaceutka nieraz zauważała niepokojące znamiona na skórze i kierowała pacjentów do lekarza.
Przegląd lekowy – porządek w apteczce
To usługa, z której gościni jest szczególnie dumna. Dotyczy np. osób po sześćdziesiątce, które biorą co najmniej 10 leków i suplementów, albo młodszych, które przyjmują ich ponad pięć. Wygląda tak:
- Pierwsza wizyta – rozmowa: jakie leki bierzesz, o jakich porach, od kogo je masz (od lekarza czy „od sąsiadki”), co Ci dolega.
- Praca farmaceuty – sprawdzenie, które leki źle się ze sobą łączą. Często wystarczy rozdzielić pory przyjmowania albo zamienić jeden lek na inny z tej samej grupy.
- Druga i trzecia wizyta – zalecenia dla pacjenta (i informacja dla lekarza), a potem kontrola, czy jest lepiej.
Bałagan w lekach bierze się często stąd, że leczymy się u kilku lekarzy i nie każdemu mówimy o wszystkim, co bierzemy. W pilotażu, o którym opowiada gościni, u większości pacjentów udało się zmniejszyć liczbę leków średnio o dwa, a około 80% osób czuło się potem lepiej.
Zamienniki leków – czy są tak samo dobre?
Zamiennik (lek generyczny) ma tę samą substancję czynną w tej samej dawce co lek oryginalny. Musi też wykazać, że działa tak samo. Różnić się mogą otoczka tabletki, substancje smakowe czy konserwanty. Zamiennik jest zwykle tańszy – a lepiej wziąć tańszy lek niż przerwać leczenie, bo na droższy nas nie stać. Przy niektórych lekach (np. na arytmię) farmaceutka zamienników jednak nie proponuje – wtedy decyzja należy do lekarza.
Lek czy suplement diety?
- Lek musi przejść badania i zostać zarejestrowany – wiadomo, co zawiera i jak działa.
- Suplement diety tylko uzupełnia dietę. Nie musi udowadniać działania tak jak lek.
Jeśli masz stwierdzony niedobór, lepiej sięgnąć po lek. Uwaga na „marki własne” aptek: jeśli to zarejestrowany lek, jakość jest gwarantowana; jeśli suplement – już nie.
Starszy rodzic kupuje coraz więcej witamin?
Rada farmaceutki: zamiast kupować kolejne opakowania, wybierzcie się na przegląd lekowy. Często okazuje się, że jeden lek wywołuje dolegliwość, na którą bierze się kolejny – i tak powstaje łańcuch niepotrzebnych tabletek.
Najważniejsze w skrócie
- Z wieloma sprawami możesz najpierw iść do apteki: pomiar ciśnienia, szczepienie, pytanie o lek.
- Pokaż farmaceucie wszystkie leki i suplementy – także te „od zawsze”.
- Zamiennik ma tę samą substancję czynną, ale przy niektórych lekach decyzję zostaw lekarzowi.
- Suplement to nie lek. Przy niedoborach wybieraj leki.
- Z intymnym problemem poproś o rozmowę w osobnym pokoju.