Czerniak
Czerniak to nowotwór pochodzący z melanocytów, komórek odpowiedzialnych za produkcję melaniny, która nadaje skórze kolor. Jego agresywność i zdolność do szybkiego rozprzestrzeniania się czynią go jednym z najgroźniejszych typów raka skóry. Prof. Grażyna Kamińska-Winciorek podkreśla, że mimo jego groźnego charakteru, czerniak nie musi być wyrokiem. Kluczową rolę odgrywa tutaj wczesna diagnoza, dzięki której większość przypadków czerniaka może być całkowicie wyleczona. W Polsce rocznie diagnozuje się około 3100 przypadków tego nowotworu , z czego aż 80% przypadków wykrywanych jest na etapie umożliwiającym skuteczne leczenie, co daje pacjentom szansę na przeżycie w granicach 75% do 95%.
Niepokojące zmiany na skórze, nawet te pozornie małe, powinny być sygnałem do niezwłocznej wizyty u specjalisty. Na wczesnym etapie, gdy czerniak nie przekroczył błony podstawowej naskórka, jest on w niemal 100% uleczalny. Problemy pojawiają się, gdy nowotwór staje się inwazyjny, przenikając głębiej i dając przerzuty, które są główną przyczyną zgonów z powodu czerniaka.
Ryzyko zachorowania
Główne czynniki, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania, to:
- intensywna ekspozycja na naturalne promieniowanie ultrafioletowe, takie jak promienie słoneczne,
- ekspozycja na sztuczne źródła promieni UV, na przykład łóżka opalające czy solaria,
- ciągłe podrażnienie skóry, zarówno mechaniczne, jak i chemiczne,
- niska zawartość melaniny w skórze, która sprawia, że jest ona mniej odporna na szkodliwe działanie promieni słonecznych,
- predyspozycje genetyczne do rozwoju nowotworów skóry.
Medycyna rozróżnia cztery główne stadia rozwoju czerniaka, które mają kluczowe znaczenie dla oceny rokowań pacjenta. Dla osób zdiagnozowanych ze stadium I, szanse na przeżycie w ciągu pięciu lat wynoszą średnio 90%. W przypadku stadium II, prognozy są mniej optymistyczne, z szansami na przeżycie wahającymi się między 77% a 45%. Z kolei dla pacjentów w stadium III, możliwość pięcioletniego przeżycia spada do poziomu między 50% a 30%.
ABCDE czerniaka
Profilaktyka wtórna czerniaka koncentruje się na edukacji i wczesnym wykrywaniu. Znaczenie regularnych badań dermatologicznych i samokontroli według kryteriów ABCDE nie może być niedoszacowane, jak podkreśla prof. Grażyna Kamińska-Winciorek. Dzięki świadomości, pacjenci mogą dostrzec niepokojące zmiany na skórze na wczesnym etapie, co znacząco zwiększa szanse na wyleczenie.
ABCDE czerniaka to prosta, ale potężna metoda pozwalająca każdemu z nas na identyfikację potencjalnie niebezpiecznych zmian skórnych:
- asymetria (A),
- nierównomierne brzegi (B),
- niejednolity kolor (C),
- duży rozmiar (D),
- ewolucja lub zmiany w czasie (E).
Te kryteria stanowią fundament profilaktyki wtórnej, skierowanej przede wszystkim do osób w grupie ryzyka, ale zasadniczo każdy powinien się nimi kierować.
Jak podkreśla gość odcinka, wiedza na temat tych kryteriów jest już dość powszechna – badania wskazują, prawie 90% Polaków wie, jakie są objawy czerniaka, co jest obiecującym trendem w walce z tą chorobą. Regularne samobadanie skóry i szybka reakcja na zaobserwowane zmiany mogą znacząco zwiększyć efektywność diagnostyki i leczenia czerniaka.
Badanie
Objawy, na które należy zwrócić szczególną uwagę, mogą być łatwo zidentyfikowane za pomocą kryteriów ABCDE. W przypadku gdy jakaś zmiana nas zaniepokoi, konieczna jest szybka wizyta u specjalisty, który przeprowadzi dokładne badanie dermatologiczne. To badanie, jak wyjaśnia prof. Kamińska-Winciorek, jest bezbolesne i nieinwazyjne, a dzięki wykorzystaniu dermatoskopu , dermatolog jest w stanie dokładnie zbadać strukturę znamienia.
Decyzja o ewentualnym usunięciu i dalszych badaniach, takich jak badanie histopatologiczne, zależy od oceny lekarza, co podkreśla znaczenie pierwszego kroku, jakim jest zgłoszenie się do specjalisty przy pierwszych podejrzeniach. Diagnoza czerniaka nie jest prostym procesem, ale dzięki wczesnemu wykryciu i odpowiedniemu podejściu diagnostycznemu i terapeutycznemu , możliwe jest pokonanie choroby.
Zabieg usunięcia zmiany
Usunięcie zmiany skórnej podejrzanej o czerniaka to pierwszy i najważniejszy krok w procesie leczenia. Jak tłumaczy prof. Grażyna Kamińska-Winciorek, zabieg ten polega na całkowitym wycięciu zmiany, a nie na pobraniu jej częściowego wycinka. To precyzyjne działanie ma na celu nie tylko diagnozę, ale również może okazać się kluczowe , szczególnie w przypadku czerniaka in situ, który nie przekroczył jeszcze błony podstawowej naskórka.
Decyzja o „docięciu” blizny z odpowiednimi marginesami bezpieczeństwa jest podjęta w oparciu o wyniki badania histopatologicznego. Marginesy te, zazwyczaj wynoszące od 0,5 do 2 cm, są kluczowe dla zapewnienia, że wszystkie potencjalnie złośliwe komórki zostaną usunięte. W przypadku gdy badanie potwierdzi obecność czerniaka, lekarz może zalecić dodatkowe procedury, takie jak biopsja węzła chłonnego, aby ocenić, czy doszło do rozprzestrzenienia się nowotworu.
Leczenie chirurgiczne czerniaka jest zabiegiem stosunkowo prostym i bezpiecznym, przeprowadzanym w znieczuleniu miejscowym. Czas jego trwania jest krótki, a pacjent może opuścić placówkę medyczną tego samego dnia.
Dalsze postępowanie po wycięciu zmiany jest dostosowane indywidualnie do pacjenta i może obejmować leczenie uzupełniające w wybranych przypadkach. Zaleca się również regularne kontrole i samobadanie skóry, aby monitorować ewentualne nawroty lub pojawienie się nowych zmian.
Ekspozycja na słońce
Współczesne badania i rosnąca świadomość społeczna pokazują nam, że ekspozycja na słońce jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwinięcia się czerniaka, dlatego tak ważne staje się stosowanie środków ochrony przeciwsłonecznej, takich jak kremy z filtrem SPF. Jak podkreśla prof. Grażyna Kamińska-Winciorek ważne jest, abyśmy nie polegali wyłącznie na kosmetykach ochronnych, ale przyjęli całościową strategię ochrony przed szkodliwym wpływem promieni UV.
Nadmierne korzystanie z kąpieli słonecznych, nawet z zastosowaniem filtrów SPF, bez dodatkowych środków ochronnych, może prowadzić do niebezpiecznych oparzeń słonecznych, a tym samym zwiększyć ryzyko rozwoju czerniaka. To zjawisko, znane jako syndrom surfera, wynika z przedłużonej ekspozycji na słońce pod fałszywym poczuciem bezpieczeństwa zapewnianym przez filtry. Prof. Kamińska-Winciorek zaleca unikania słońca w godzinach jego największej aktywności, od 10 do 15, oraz stosowanie barier fizycznych takich jak ubrania z filtrem UV, kapelusze i okulary przeciwsłoneczne.
Debata na temat składników chemicznych w filtrach przeciwsłonecznych i ich potencjalnym wpływie na zdrowie skłoniła branżę do poszukiwania nowych, bezpieczniejszych formuł. Dzisiaj, na rynku dostępne są filtry mieszane, łączące filtry chemiczne i fizyczne, które oferują skuteczną ochronę przed promieniowaniem UV, jednocześnie minimalizując ryzyko negatywnych skutków zdrowotnych.
Ekspozycja na słońce jest naturalnym źródłem witaminy D, ważnej dla zdrowia kości i układu odpornościowego, co pokazuje, że słońce samo w sobie nie jest naszym wrogiem. Kluczem jest zatem znalezienie zdrowego balansu pomiędzy korzystaniem z jego dobrodziejstw a ochroną przed negatywnymi skutkami nadmiernej ekspozycji. Prof. Kamińska-Winciorek apeluje o zdrowy rozsądek i odpowiedzialność w korzystaniu ze słońca, podkreślając jednocześnie, że regularne badania dermatologiczne i świadomość własnej skóry są nieodzownymi elementami profilaktyki czerniaka.
Źródła
Czerniaki skóry — zasady postępowania diagnostyczno-terapeutycznego – Piotr Rutkowski, Piotr J. Wysocki, Anna Nasierowska-Guttmejer, Jacek Fijuth, Ewa Kalinka-Warzocha, Tomasz Świtaj, Arkadiusz Jeziorski, Milena Szacht, Wojciech Zegarski, Wojciech M. Wysocki, Lidia Rudnicka, Witold Owczarek, Maciej Krzakowski
Czerniak skóry: aktualne możliwości leczenia w Polsce na podstawie analizy leczonych pacjentów i przeglądu literatury – Witold Kycler, Marek Teresiak
https://www.akademiaczerniaka.org/o-czerniaku/czerniak-co-to-jest
