Wiele kobiet – w każdym wieku – zna swój organizm słabiej, niż mogłoby się wydawać. Dr Kamil Cichy, ginekolog-położnik ze Słupska, opowiada Monice Rachtan o pierwszej wizycie u ginekologa, szczepieniach przeciw HPV, profilaktyce raka piersi i menopauzie. Przekonuje też, że o zdrowiu kobiet powinni wiedzieć również mężczyźni.
Wiedza o cyklu wciąż kuleje
Dr Cichy zauważa, że świadomość zdrowotna kobiet jest niska. Najmłodsze pacjentki wiedzą coraz więcej, ale z kobietami po 35. roku życia i po menopauzie rozmowę często trzeba zaczynać od podstaw. Wiele pań denerwuje się drobnym opóźnieniem miesiączki, bo nie wie, jakie przesunięcie jest jeszcze normalne, a kiedy warto się zgłosić do lekarza.
Brak wiedzy o cyklu widać też u par, które starają się o dziecko. Lekarz podaje przykład z nadmorskiego regionu: para „stara się od roku”, ale mąż marynarz bywa w domu raz na kilka tygodni. Czasem więc najpierw potrzebna jest po prostu rozmowa i edukacja.
Kto powinien uczyć o zdrowiu kobiet?
Według gościa – wszyscy po równo: rodzice, szkoła i ochrona zdrowia. Ważne, żeby robić to z wyprzedzeniem. Rozmowa o pierwszej miesiączce, gdy połowa dziewczynek ma ją już za sobą, nie ma sensu.
Lekarz uważa też, że na takich zajęciach powinni być chłopcy. Jeśli rozumieją, skąd bierze się cykl, dlaczego koleżanki mają „gorsze dni” i jak zmienia się ich ciało, łatwiej o wsparcie zamiast drwin. Rozmowa dotyka też „objawu bluzy” – dziewczyna z pierwszą miesiączką w szkole wiąże bluzę wokół bioder, żeby nikt nic nie zauważył. Dr Cichy chwali akcje takie jak „Różowa skrzyneczka” i uważa, że środki higieniczne powinny być dostępne wszędzie tam, gdzie przychodzą kobiety – tak jak toaleta w restauracji.
Pierwsza wizyta u ginekologa
Kiedy? Zdaniem gościa najlepiej między 12. a 15. rokiem życia. To przede wszystkim rozmowa: lekarz tłumaczy, co dzieje się z ciałem, pyta o miesiączki, ocenia rozwój i rozmawia o szczepieniu przeciw HPV, a w razie potrzeby – o antykoncepcji.
Czy zawsze jest badanie? Nie. Jeśli wszystko wskazuje, że jest dobrze, wystarczy ogólna ocena (dr Cichy wykonuje też USG przez powłoki brzucha). Badanie ginekologiczne robi się, gdy trzeba coś wykluczyć lub zdiagnozować. Lekarz zawsze najpierw wszystko pokazuje i tłumaczy. Pacjentka w każdej chwili może powiedzieć „stop”.
Jak się przygotować? Wystarczą trzy rzeczy:
- wiedzieć, kiedy była pierwsza i ostatnia miesiączka, i jak wyglądają cykle,
- znać choroby w rodzinie – szczególnie choroby piersi,
- przyjrzeć się sobie, np. czy nie ma nadmiernego owłosienia na twarzy, piersiach czy brzuchu.
Resztę rozmowy powinien poprowadzić lekarz. Nastolatka ma prawo nie wiedzieć, o co zapytać.
Zgoda rodzica. Przed 18. urodzinami potrzebna jest zgoda rodzica na badanie (a od 16. roku życia także zgoda samej pacjentki). Dotyczy to również przepisania antykoncepcji.
Gość podkreśla, jak ważna jest atmosfera pierwszej wizyty. Pacjentki, które poczuły się potraktowane „przedmiotowo”, potrafią nie wracać do ginekologa przez lata.
HPV – po co szczepić dziewczynki i chłopców?
HPV to bardzo powszechny wirus – większość z nas ma z nim w życiu kontakt. U zdrowej osoby organizm zwykle sam się go pozbywa. U osób osłabionych (np. przewlekłym stresem lub chorobą) wirus może jednak wywołać kłykciny (brodawki w miejscach intymnych) oraz zmiany nowotworowe – u kobiet przede wszystkim raka szyjki macicy, u mężczyzn m.in. raka prącia, odbytu oraz głowy i szyi.
Szczepienie chłopców chroni więc ich samych, a przy okazji ich przyszłe partnerki. Dr Cichy przyznaje, że w małych miejscowościach temat HPV bywa trudny i budzi nieuzasadnione obawy. Część samorządów finansuje szczepienia bezpłatnie – warto zapytać w swojej gminie lub u lekarza.
Rak piersi – co możesz zrobić?
- Badaj piersi samodzielnie – najlepiej regularnie po każdej miesiączce. Może to robić też partner. Samobadanie nie wykryje wszystkiego, ale pomaga szybko zauważyć zmianę.
- USG piersi i mammografia – dla gościa to podstawa profilaktyki. W 2023 r. bezpłatna mammografia w programie NFZ obejmowała kobiety w wieku 50–69 lat. Dr Cichy zaleca badania w szerszym przedziale, od 45. do 75. roku życia.
- Mammobusy są dobrym miejscem na badanie przesiewowe. Jeśli wynik wymaga dalszej diagnostyki, nie odkładaj jej – im szybciej, tym lepiej.
- Badania genetyczne – jeśli w rodzinie był nowotwór, warto sprawdzić, czy nie jesteśmy nosicielkami mutacji zwiększających ryzyko. Część badań jest dostępna w ramach programów, część trzeba opłacić.
- Karmienie piersią zmniejsza ryzyko raka piersi, a według badań także raka jajnika.
Ciąża i poród
Otyłość, cukrzyca czy insulinooporność utrudniają zajście w ciążę. Czasem pomaga sama zmiana stylu życia. Dr Cichy uważa, że lekarz nie może przemilczeć problemu nadwagi, ale powinien rozmawiać o nim taktownie – i kierować do dietetyka. W ciąży zaleca dietę śródziemnomorską i regularny ruch.
Cesarskie cięcie to poważna operacja, która może mieć powikłania. Gość obserwuje, że coraz więcej kobiet chce rodzić naturalnie.
Boisz się pęknięcia krocza? Rutynowe nacinanie krocza nie jest już standardem. Ryzyko poważnych uszkodzeń zmniejszają fizjoterapia uroginekologiczna w ciąży, joga, pilates i masaż krocza. Warto wybrać szkołę rodzenia, w której pracuje fizjoterapeuta.
Menopauza to sprawa całego organizmu
Spadek hormonów wpływa nie tylko na narządy rodne. Może przynieść uderzenia gorąca, spadek energii i nastroju, problemy ze snem, suchość pochwy, nietrzymanie moczu i osteoporozę. Często zbiega się z wyprowadzką dorosłych dzieci z domu. Dlatego – jak mówi gość – menopauza może sprzyjać depresji i wymaga spojrzenia na kobietę całościowo, nie tylko „ginekologicznie”.
Po menopauzie do ginekologa trzeba chodzić co najmniej raz w roku. Ryzyko nowotworów rośnie, a – jak przypomina lekarz – nowotwory na początku nie bolą. Pomocny bywa też fizjoterapeuta uroginekologiczny.
Ważne: ani antykoncepcja hormonalna, ani hormonalna terapia zastępcza nie chronią przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, w tym HIV. Przed nimi chroni prezerwatywa.
Pytania od słuchaczek
Poronienie bez zabiegu – na co uważać? Niepokojące jest bardzo obfite krwawienie, duże skrzepy, osłabienie lub omdlenie. Wtedy trzeba od razu jechać do szpitala. Jeśli nie ma innych przeciwwskazań, o kolejną ciążę można się starać od następnej miesiączki.
Usunięta spirala – ile czekać? Można starać się od razu. Najlepiej jednak już kilka miesięcy wcześniej przyjść na wizytę i przygotować się do ciąży: zrobić badania i zacząć suplementację zaleconą przez lekarza.
In vitro z małej miejscowości? W Polsce in vitro wykonuje się głównie prywatnie. Niektóre samorządy dofinansowują leczenie – warto sprawdzić, czy robi to Twoje miasto lub województwo.
Najważniejsze w skrócie
- Pierwsza wizyta u ginekologa najlepiej między 12. a 15. rokiem życia. To przede wszystkim rozmowa.
- Przed wizytą zapisz daty miesiączek i dowiedz się o choroby w rodzinie.
- Szczepienie przeciw HPV chroni przed nowotworami – i dziewczynki, i chłopców.
- Badaj piersi co miesiąc i nie odkładaj mammografii ani USG.
- Po menopauzie odwiedzaj ginekologa co najmniej raz w roku.
- Szukaj lekarza, który zobaczy w Tobie człowieka – wtedy łatwiej rozmawiać o trudnych sprawach.
