Dzięki szczepionkom wiele groźnych chorób prawie zniknęło z naszego życia – i właśnie dlatego łatwo o nich zapomnieć. Prof. Jarosław Pinkas, specjalista chirurgii, medycyny rodzinnej i zdrowia publicznego, wyjaśnia, dlaczego szczepienia dotyczą nie tylko dzieci, jakie szczepienia warto rozważyć jako dorosły i jak nie dać się nabrać na fałszywe informacje.
„Ofiary własnego sukcesu”
Dzięki szczepieniom świat pozbył się ospy prawdziwej, a polio przestało być codziennym widokiem. Prof. Pinkas wspomina, że kiedyś niemal w każdej szkole było dziecko po przebytym polio – i nikt nie dyskutował, czy szczepić. Dziś tych chorób nie widzimy, więc zapominamy, przed czym chronią nas szczepionki.
Szczepimy się także dla innych
Szczepiąc się, chronimy nie tylko siebie, ale też osoby wokół nas: babcię, sąsiada, pasażera w autobusie, który jedzie na chemioterapię i ma osłabioną odporność. Monika Rachtan przytacza poruszającą historię: nieszczepiony chłopiec z krztuścem siedział w przychodni obok niemowlęcia, które się od niego zaraziło i zmarło.
Jakie szczepienia dla dorosłych?
Profesor podkreśla: o szczepienia dopasowane do siebie najlepiej zapytać lekarza rodzinnego. Każdy jest inny i czasem istnieją przeciwwskazania. W rozmowie padają przykłady:
- Grypa – prof. Pinkas szczepi się co roku. Grypa może być groźna, zwłaszcza dla osób z chorobami serca i układu krążenia. Tymczasem w Polsce szczepi się tylko kilka procent osób.
- Kleszczowe zapalenie mózgu – kleszczy w Polsce przybywa. Jeśli często chodzisz do lasu, np. na grzyby, warto się zaszczepić.
- Półpasiec – wirus ospy wietrznej zostaje w organizmie i może się uaktywnić, gdy spada odporność. Półpasiec powoduje silny, trudny do leczenia ból nerwów. Szczepionka jest bardzo skuteczna.
- Pneumokoki – mogą wywołać ciężkie zapalenie płuc, które u osób starszych i schorowanych bywa śmiertelne.
- COVID-19 – profesor sam zachorował mimo szczepienia, ale uważa, że bez niego przeszedłby chorobę dużo ciężej. Na COVID-19 można chorować więcej niż raz.
„Często bardziej dbamy o samochody niż o siebie” – zauważa prof. Pinkas. Regularne badania i szczepienia to taki „przegląd” dla naszego zdrowia.
Przypomina też, że infekcje wywołują wirusy i bakterie, a nie samo zimno. Nawet zwykłe przeziębienie może skończyć się groźnym zapaleniem płuc.
HPV – szczepionka, która chroni przed rakiem
Wirus HPV może wywołać raka szyjki macicy, a także nowotwory odbytu, gardła oraz głowy i szyi – również u mężczyzn. W Polsce na raka szyjki macicy umiera co roku 1500–1700 kobiet. Kraje, które masowo szczepią, np. Australia, są bliskie wyeliminowania tej choroby.
- Szczepienie najlepiej wykonać przed rozpoczęciem życia seksualnego, ale warto je zrobić także później.
- W 2023 r. wprowadzono bezpłatne szczepienia dla dzieci – szczegóły zna lekarz rodzinny, który zamawia szczepionkę.
- Mit, że szczepionka „zachęca do wczesnego seksu”, nie ma żadnego potwierdzenia.
Odczyn po szczepieniu – czy się martwić?
Zaczerwienienie w miejscu wkłucia, lekka gorączka czy „rozbicie” to zwykle znak, że układ odpornościowy reaguje i buduje ochronę. Jeśli coś Cię niepokoi, zgłoś to lekarzowi. Takie zgłoszenia mogą składać także rodzice.
Jak odróżnić wiedzę od dezinformacji?
Dziś każdy może w kilka sekund opublikować post, który zobaczą tysiące osób. Część influencerów zarabia na kontrowersjach, a nie na rzetelnej wiedzy. Rady profesora:
- Pytaj, na czym opiera się dana opinia – na badaniach czy na plotce?
- Korzystaj z oficjalnych źródeł: Państwowego Zakładu Higieny, Inspekcji Sanitarnej, Ministerstwa Zdrowia. Uważaj na strony, które się pod nie podszywają.
- Pamiętaj, że nauka się zmienia, bo uczy się na nowych danych. To jej siła, a nie słabość.
- Nie ma „medycyny alternatywnej” – medycyna jest jedna.
Prof. Pinkas prowadzi z czterema uniwersytetami projekt, który walczy z mitami o szczepieniach (medfejk.pl).
Sanepid – cichy strażnik naszego zdrowia
Mało kto wie, jak wiele robi Inspekcja Sanitarna. Pilnuje jakości wody w kranie i bezpieczeństwa żywności w sklepach i restauracjach. Kontroluje higienę w szpitalach i przychodniach. Nadzoruje program szczepień, w tym właściwe przechowywanie szczepionek. Mandat dla smażalni ryb to nie „czepianie się”, tylko ochrona przed zatruciem na wakacjach.
Pytania od słuchaczy
Dziecko nie dostało całej dawki szczepionki (uszkodzona strzykawka). Szczepienie jest skuteczne tylko po podaniu pełnej dawki. O dalszych krokach decyduje lekarz.
W domu wszyscy chorują – czy przełożyć szczepienie niemowlęcia? Decyzję podejmuje lekarz po zbadaniu dziecka i rozmowie z rodzicem. Właśnie po to przed każdym szczepieniem jest badanie kwalifikacyjne.
Czy można się szczepić w ciąży? Tak, na niektóre choroby (np. COVID-19) – jeśli zaleci to lekarz prowadzący ciążę. Z nim warto też omówić podróże w czasie ciąży i ewentualne szczepienia przed wyjazdem.
Najważniejsze w skrócie
- Szczepienia dotyczą całego życia, nie tylko dzieciństwa.
- Zapytaj lekarza rodzinnego, jakie szczepienia są dla Ciebie wskazane (np. grypa, półpasiec, pneumokoki, kleszczowe zapalenie mózgu).
- Szczepienie przeciw HPV chroni przed kilkoma rodzajami nowotworów.
- Sprawdzaj źródła informacji. Ufaj lekarzom, pielęgniarkom i oficjalnym instytucjom.
- Szczepiąc się, chronisz też najsłabszych wokół siebie.
