Wysokie stężenie cholesterolu, niekontrolowane przez odpowiednią dietę i leczenie, może prowadzić do poważnych problemów sercowo-naczyniowych, takich jak udar mózgu czy zawał serca. W najnowszym odcinku podcastu „Po pierwsze Pacjent”, prowadząca Monika Rachtan rozmawia z profesorem Maciejem Banachem, ekspertem w dziedzinie kardiologii, o cholesterolu, satynach i dezinformacji.
Dobry i zły cholesterol
Cholesterol to substancja podobna do tłuszczu, która jest niezbędna dla naszego organizmu, aby prawidłowo funkcjonować. Występuje ona naturalnie w naszej krwi i jest ważna dla budowy komórek oraz produkcji niektórych hormonów. Mówiąc o cholesterolu, często słyszymy o „dobrym” i „złym” cholesterolu. „Dobry” cholesterol, nazywany HDL, pomaga w usuwaniu nadmiaru cholesterolu z krwiobiegu i ochronie przed chorobami serca. Z kolei „zły” cholesterol, znany jako LDL, może gromadzić się na ściankach tętnic, prowadząc do ich zwężenia, co zwiększa ryzyko ataków serca czy udarów.
Normy poziomów cholesterolu są wyznaczane przez specjalistów medycyny i mogą się różnić w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz jego stanu zdrowia. Ogólnie przyjęte wartości to:
LDL („zły” cholesterol):
- Optymalnie: poniżej 100 mg/dl (2.6 mmol/l).
- Bliski optymalnego/ powyżej optymalnego: 100-129 mg/dl (2.6-3.3 mmol/l).
- Granicznie wysoki: 130-159 mg/dl (3.4-4.1 mmol/l).
- Wysoki: 160-189 mg/dl (4.1-4.9 mmol/l).
- Bardzo wysoki: powyżej 190 mg/dl (4.9 mmol/l).
HDL („dobry” cholesterol):
- Mniejszy ryzyko chorób serca: 60 mg/dl (1.55 mmol/l) i więcej.
- Większe ryzyko chorób serca: mniej niż 40 mg/dl (1.0 mmol/l) dla mężczyzn i mniej niż 50 mg/dl (1.3 mmol/l) dla kobiet.
Zawsze najlepiej jest skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia indywidualnych celów terapeutycznych.
Badanie poziomu cholesterolu
Badanie stężenia cholesterolu jest kluczowym narzędziem w monitorowaniu zdrowia sercowo-naczyniowego.Służy temu badanie lipidogramu. Cholesterol jest mierzony za pomocą prostego testu krwi, który daje informacje nie tylko o stężeniu LDL (tzw. „złego cholesterolu”), ale również o stężeniu HDL (tzw. „dobrego cholesterolu”) oraz trójglicerydów. Wysokie stężenie LDL może zwiększać ryzyko chorób serca i udarów mózgu, podczas gdy wysokie stężenie HDL jest korzystne i może chronić przed tymi schorzeniami.
Badanie to zalecane jest dla dorosłych, szczególnie tych powyżej 20 roku życia, co najmniej raz na pięć lat, chyba że lekarz zaleci częstsze badania z powodu istniejących czynników ryzyka. Należą do nich: choroby serca, cukrzyca, wysokie ciśnienie krwi, palenie tytoniu, czy historia chorób serca w rodzinie. W przypadku wykrycia wysokiego stężenia cholesterolu, lekarz może zalecić zmiany w stylu życia, takie jak dieta, ćwiczenia, a czasem leczenie farmakologiczne.
Warto pamiętać, że badanie parametrów lipidowych daje lekarzom istotne wskazówki odnośnie ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Zdiagnozowanie i leczenie zaburzeń lipidowych na wczesnym etapie może znacząco zmniejszyć ryzyko poważnych problemów zdrowotnych w przyszłości.
Statyny fakty i mity
Statyny to grupa leków, które pomagają obniżyć stężenie „złego” cholesterolu LDL w organizmie. Są często przepisywane przez lekarzy, by zmniejszyć ryzyko chorób serca, i zredukować ryzyko zdarzeń sercowo – naczyniowych takich jak zawały czy udary. Wokół statyn narosło sporo mitów, głównie dotyczących ich skutków ubocznych.
Po pierwsze, statyny są uznawane za leki bardzo bezpieczne. Okazują się być znacznie bezpieczniejsze niż wiele innych leków, takich jak te na nadciśnienie czy aspiryna. Jeśli chodzi o skutki uboczne statyn, to często mówi się o bólach mięśniowych. Jednak takie dolegliwości dotykają zaledwie 7-9% osób przyjmujących statyny. A co ważne, większość pacjentów (91-93%) może stosować te leki bez żadnych problemów. Czasami zgłaszane bóle mięśniowe, mogą być wynikiem efektu placebo, czyli reakcji psychologicznej na oczekiwanie negatywnych skutków, a nie bezpośredniej reakcji na lek.
Rzadsze skutki uboczne to tymczasowe podwyższenie poziomu enzymów wątrobowych lub bardzo rzadkie przypadki nowo zdiagnozowanej cukrzycy przy stosowaniu wysokich dawek statyn. Jednakże korzyści ze stosowania statyn, takie jak obniżenie ryzyka chorób serca i udarów mózgu, są znacznie większe niż ryzyko pojawienia się cukrzycy.
Dezinformacja w medycynie
W dzisiejszych czasach, kiedy internet daje nam niemal nieograniczony dostęp do informacji, łatwo jest natknąć się na dezinformację, zwłaszcza w dziedzinie medycyny. Problem dezinformacji w medycynie jest szczególnie poważny, ponieważ fałszywe informacje mogą mieć bezpośredni wpływ na zdrowie i dobrostan pacjentów. Wiele osób, zwłaszcza młodzież, korzysta z internetu jako głównego źródła wiedzy o zdrowiu , nie zdając sobie sprawy, że napotkane informacje mogą być mylące lub całkowicie nieprawdziwe. Wielu lekarzy i ekspertów podkreśla, jak ważne jest, aby pacjenci czerpali wiedzę medyczną z wiarygodnych źródeł, takich jak oficjalne strony towarzystw naukowych czy Ministerstwa Zdrowia.
Dezinformacja może prowadzić do nieuzasadnionego strachu przed leczeniem, odmowy przyjmowania leków ratujących życie, czy nawet do samodzielnego leczenia bez konsultacji z lekarzem. W efekcie taka postawa zagraża nie tylko zdrowiu pojedynczego pacjenta, ale może mieć wpływ na ogólną jakość opieki zdrowotnej.
Gość odcinka podkreśla, że w walce z dezinformacją w medycynie, konieczna jest ciągła edukacja społeczeństwa, otwarta komunikacja między lekarzami a pacjentami oraz promowanie krytycznego myślenia w zakresie zdobywania wiedzy medycznej.
Zdrowy styl życia
Zdrowy styl życia w walce z cholesterolem opiera się na dwóch kluczowych filarach: regularnej aktywności fizycznej i zrównoważonej diecie. Badania przeprowadzone przez ekspertów wskazują, że chodzenie, jako dostępna i skuteczna forma aktywności, może istotnie wpływać na obniżenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.
Każdy z nas dziennie powinien pokonywać od 6 do nawet 13 tys. kroków. Monitorowanie tej liczby jest niezwykle proste, wystarczy wyposażyć się w odpowiedni zegarek lub zainstalować na swoim telefonie dedykowaną aplikację. Stopniowe zwiększanie aktywności fizycznej, nawet poprzez proste spacery czy jazdę na rowerze, przynosi wymierne korzyści, w postaci redukcji ryzyka zgonu związanego z chorobami sercowymi.
W kontekście diety, eksperci zalecają podejście zbilansowane i dostosowane do indywidualnych potrzeb.Wskazana jest dieta bogata w warzywa, ryby, pełnoziarniste pieczywo. Rezygnacja z restrykcyjnych diet, takich jak keto, jest szczególnie ważna dla osób z wysokim stężeniem cholesterolu. Warto unikać restrykcyjnych diet i odżywiać się w sposób zróżnicowany.
Hipercholesterolemia rodzinna
Wiele osób za wysokie stężenie cholesterolu obwinia geny. W części przypadków hipercholesterolemii faktycznie są one istotne. Mówimy wówczas o tzw. hipercholesterolemii rodzinnej, która ma podłoże genetyczne.
Osoby z hipercholesterolemią rodzinną są narażone na znacznie większe ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych w młodym wieku, w porównaniu do ogólnej populacji. W szczególności, u osób w wieku 20-40 lat ryzyko to jest 100 razy większe, natomiast w wieku 50-60 lat ryzyko śmierci z powodu chorób serca jest nawet czterokrotnie wyższe.
Z tego względu eksperci podkreślają znaczenie wczesnego wykrywania tego stanu poprzez regularne badania profilu lipidowego. Niezwykle ważne dla wykrycia tej jednostki chorobowej jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu przez lekarza. Warto, aby pacjent przed rozmową z lekarzem zapytał swoich bliskich – mamę, tatę o to czy u nich i ich krewnych występowały zaburzenia lipidowe.
W Polsce aktualnie działa program lekowy, który oferuje chorym na hipercholesterolemię rodzinną nowoczesne, bezpieczne i skuteczne leki. Jest on dostępny w około 30 ośrodkach zlokalizowanych w całej Polsce. Aktualną listę placówek można znaleźć na stronach Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego.
Regularne badanie stężenia cholesterolu jest kluczowym elementem zdrowego stylu życia. Nawet jeśli zaburzenia lipidowe nas jeszcze nie dotyczą, warto zadbać o zdrową, zbilansowaną dietę i regularną aktywność fizyczną. Pamiętajmy również o tym, że wysokie stężenie cholesterolu jest poważnym zagrożeniem dla naszego zdrowia i życia. Bardzo często współtowarzyszy zespołowi metabolicznemu, którego obecność niesie za sobą wysokie ryzyko sercowo – naczyniowe. Redukcja cholesterolu nie jest sprawą, którą wolno nam odkładać na później. Jest niezwykle istotna, bo bezpośrednio redukuje ryzyko zgonu z powodu udaru mózgu czy zawału serca.
