Wszyscy mówią, że medycyna powinna być holistyczna, ale co to właściwie znaczy w praktyce? W najnowszym odcinku programu „Po Pierwsze Pacjent” Monika Rachtan rozmawia z prof. dr hab. n. med. Arturem Mamcarzem założycielem Polskiego Towarzystwa Medycyny Holistycznej, o roli zaufania i edukacji w budowaniu relacji lekarz–pacjent oraz o tym, dlaczego współczesna medycyna musi wyjść poza recepty, badania i szpitalne procedury.
Medycyna holistyczna
Choć o medycynie holistycznej mówi się coraz częściej, dla wielu to wciąż hasło bez konkretnej treści. Tymczasem, jak tłumaczy profesor Artur Mamcarz, podejście to oznacza realną zmianę myślenia o pacjencie. Chodzi o widzenie chorego jako całości: człowieka z historią, emocjami, ciałem, stylem życia i otoczeniem. Medycyna holistyczna nie skupia się na jednym wycinku choroby, tylko szuka zależności, łączy fakty.
W praktyce podejście holistyczne oznacza konieczność porzucenia sztywnych podziałów na specjalizacje i spojrzenie na pacjenta jako osobę, a nie przypadek kliniczny. Dzisiejszy pacjent często zmaga się jednocześnie z wieloma schorzeniami, chorobami przewlekłymi, stresem, zaburzeniami metabolicznymi czy psychicznymi, które wzajemnie na siebie wpływają. Dlatego skuteczne leczenie wymaga nie tylko wiedzy, ale też współpracy, empatii i zrozumienia.
Rola współpracy
Holistyczne podejście do zdrowia nie opiera się wyłącznie na diagnozie i leczeniu jednej choroby. W centrum tego modelu znajduje się lekarz rodzinny, osoba, która jako pierwsza styka się z pacjentem i ma szansę dostrzec nie tylko objawy fizyczne, ale również emocjonalne i społeczne tło problemu. To on koordynuje dalszą diagnostykę i leczenie, łącząc ze sobą różne ścieżki specjalistyczne. Jak zauważa profesor Artur Mamcarz, „pacjent jest jeden”, choć dziś rzadko trafia pod opiekę wyłącznie jednego lekarza.
Dlatego tak istotna staje się współpraca nie tylko pomiędzy lekarzami różnych specjalizacji, ale również z psychologami, farmaceutami, fizjoterapeutami czy dietetykami. Każdy z tych zawodów ma własną perspektywę i kompetencje, a dopiero złożenie ich w całość tworzy skuteczny system opieki
Czy system jest gotowy na podejście całościowe?
Choć idea medycyny holistycznej wydaje się oczywista i pożądana, rzeczywistość systemu ochrony zdrowia w Polsce wciąż odbiega od tej wizji. Brakuje wystarczających zasobów, nie tylko ludzkich, ale i organizacyjnych. Krótkie pobyty w szpitalu, rotacja lekarzy i ograniczony czas na konsultacje powodują, że pacjent często przechodzi przez system fragmentarycznie, a nie jako osoba z całościowym obrazem zdrowia i potrzeb.
Najważniejsze momenty w 60 sekund
Jednym z największych wyzwań jest brak dostępu do specjalistów, zwłaszcza psychiatrycznych. To problem szczególnie dotkliwy u pacjentów po incydentach kardiologicznych, którzy oprócz leczenia fizycznego potrzebują również wsparcia emocjonalnego. W modelu holistycznym nie chodzi wyłącznie o leczenie choroby, ale o wsparcie całego człowieka, a to wymaga systemu, który nadąży za pacjentem, a nie odwrotnie.
Jak budować zdrowie systemowo?
Zdaniem profesora Mamcarza zdrowie publiczne nie powinno opierać się wyłącznie na indywidualnej odpowiedzialności pacjentów. Kluczowe są tu rozwiązania systemowe: dostępna profilaktyka, sprawna organizacja szczepień, edukacja zdrowotna, ale też język przekazu. Rzetelna wiedza musi być podana zrozumiale i regularnie, najlepiej tam, gdzie ludzie rzeczywiście jej szukają, czyli w internecie, mediach społecznościowych czy różnego rodzaju aplikacjach. Tylko wtedy zdrowie staje się codziennym wyborem, a nie reakcją na kryzys.
Szczepienia wciąż pozostają jednym z najskuteczniejszych narzędzi w profilaktyce zdrowotnej, a mimo to zbyt wielu pacjentów nadal z nich nie korzysta. Przyczyną jest często brak zaufania, dezinformacja lub niedostateczny dostęp do jasnych i wiarygodnych informacji. Aby to zmienić, potrzebne są nie tylko kampanie informacyjne, ale także konkretne zachęty, jak niższe składki zdrowotne dla osób podejmujących działania prozdrowotne oraz narzędzia, które ułatwią codzienne wybory, np.: przypomnienia w aplikacjach, czy uproszczone ścieżki dostępu do szczepień.
Polskie Towarzystwo Medycyny Holistycznej
Polskie Towarzystwo Medycyny Holistycznej to inicjatywa, która ma realnie zmieniać sposób myślenia o leczeniu w Polsce. Jak wyjaśnia gość odcinka, celem Towarzystwa jest tworzenie przestrzeni do współpracy różnych specjalistów, ale też wzmocnienie edukacji lekarzy nie tylko w dużych miastach, ale przede wszystkim tam, gdzie dostęp do najnowszej wiedzy bywa utrudniony.
Pierwsze działania koncentrują się na budowaniu struktury dydaktycznej i planowaniu cyklu szkoleń, w tym m.in. z zakresu kardio-psychiatrii czy kardio-seksuologii. Równolegle powstają pomysły kierowane do pacjentów, takie jak aplikacje edukacyjne, poradniki zdrowotne czy kampanie w mediach społecznościowych. W centrum wszystkich tych działań znajduje się pacjent – jego zdrowie, potrzeby i jakość życia.
To projekt, który odpowiada na istniejące wyzwania systemowe, ale też stawia sobie ambitny cel inspirować do zmiany całego podejścia do leczenia. Towarzystwo chce być przestrzenią, w której łączy się praktyka kliniczna z nowoczesną edukacją i szacunkiem dla pacjenta jako osoby, nie tylko jako „przypadku medycznego”.
Program „Po pierwsze Pacjent” jest dostępny na wielu platformach, w tym na Spotify oraz Apple Podcasts.
